Khi nhiều người còn e ngại trước một ngôn ngữ được xem là khó và hiếm, cô Phạm Thị Thùy Vân đã lựa chọn gắn bó với tiếng Ả Rập ngay từ những ngày đầu bước chân vào giảng đường. Gần hai thập kỷ sau, lựa chọn ấy không chỉ đưa cô đến với những dấu mốc nghề nghiệp đáng nhớ như tham gia dịch cuốn sách Điện Biên Phủ sang tiếng Ả Rập hay đảm nhiệm phiên dịch trong các cuộc hội đàm cấp cao, mà còn giúp cô đồng hành cùng nhiều thế hệ sinh viên và chứng kiến sự trưởng thành của Khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Ả Rập, Trường Đại học Ngoại ngữ, Đại học Quốc gia Hà Nội. Nhân dịp hướng tới kỷ niệm 30 năm giảng dạy tiếng Ả Rập tại ULIS, cô đã chia sẻ về hành trình theo đuổi đam mê, những giá trị của nghề giáo và kỳ vọng dành cho thế hệ tiếp nối.

(Đảm nhận vị trí phiên dịch cho Tổng Bí thư Tô Lâm tiếp ngài Azzam al-Ahmad, Tổng thư ký Ban Chấp hành Tổ chức giải phóng Palestine. Hình chụp vào năm 2025)

Chọn một con đường ít người đi

Năm 2007, khi hình dung của nhiều người Việt về thế giới Ả Rập vẫn chỉ gắn với những câu chuyện trong Nghìn lẻ một đêm hay các bản tin địa chính trị xa xôi, cô nữ sinh Phạm Thị Thùy Vân đã quyết định đặt toàn bộ nguyện vọng của mình vào ngành Ngôn ngữ Ả Rập.

“Thời điểm đó, ai cũng hỏi tôi học ngành này để làm gì. Không ít người cho rằng đây là một ngôn ngữ quá khó, quá hiếm và gần như không có cơ hội việc làm”, cô nhớ lại.

Chính lĩnh vực còn ít người theo đuổi ấy lại mang đến sức hút đặc biệt với cô gái luôn muốn thử sức ở những con đường mới, nơi có nhiều cơ hội để khám phá và phát triển.

Ngày ấy, Khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Ả Rập vẫn chỉ là một Bộ môn trực thuộc Khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Nga. Quy mô còn nhỏ, số lượng giảng viên và sinh viên chưa nhiều, nhưng điều khiến cô ấn tượng sâu sắc nhất không chỉ là ngôn ngữ mà còn là sự tận tâm của các thầy cô.

Nhắc về những ngày đầu theo học tiếng Ả Rập, cô Thùy Vân luôn nhớ đến món quà đặc biệt mà người thầy đầu tiên dành tặng mình.

“Cô may mắn được học với những thầy cô rất tận tâm. Thầy giáo dạy tiếng Ả Rập đầu tiên đã đặt cho cô một cái tên bằng tiếng Ả Rập là Laila. Cái tên ấy không chỉ gắn với những ngày đầu học một ngôn ngữ mới mà còn theo cô suốt hành trình học tập, làm nghề và đến tận hôm nay.”

Bước ngoặt lớn nhất trên hành trình ấy đến từ một năm du học tại Ai Cập. Được sống trong môi trường sử dụng tiếng Ả Rập mỗi ngày, cô nhận ra ngôn ngữ không chỉ là những bài học trong giáo trình mà còn là cầu nối giữa con người, văn hóa và những hệ giá trị khác biệt.

“Sau khoảng thời gian ấy, cô không còn học tiếng Ả Rập vì phải học nữa, mà học vì thực sự yêu ngôn ngữ này.”

Tiếng Ả Rập cũng giúp cô thay đổi cách nhìn về một nền văn minh lâu đời bằng sự cởi mở và khách quan hơn, thay vì qua những định kiến sẵn có. Chính ngôn ngữ ấy đã mở ra cho cô nhiều cơ hội học tập, nghiên cứu, nghề nghiệp và hợp tác quốc tế.

Tiếng Ả Rập mở ra nhiều cánh cửa

Nhìn lại gần hai thập kỷ gắn bó với tiếng Ả Rập, cô Thùy Vân cho rằng điều quý giá nhất mà ngôn ngữ này mang lại không chỉ là những cơ hội nghề nghiệp, mà còn là cơ hội được kết nối với con người, với những nền văn hóa khác nhau và được chứng kiến sự trưởng thành của nhiều thế hệ sinh viên.

Nếu được hỏi đâu là kỷ niệm đáng nhớ nhất trong những năm làm nghề, cô mỉm cười cho biết thật khó để lựa chọn, bởi mỗi khóa sinh viên đều để lại trong cô những dấu ấn riêng.

“Thực sự rất khó để chọn ra một kỷ niệm đáng nhớ nhất.”

Với cô, niềm hạnh phúc lớn nhất không phải là những giải thưởng hay thành tích cá nhân, mà là được chứng kiến các thế hệ sinh viên trưởng thành từng ngày.

“Có những em ngày đầu vào Khoa còn rất rụt rè, thậm chí không biết mình có theo nổi tiếng Ả Rập hay không. Nhưng sau bốn năm, các em có thể tự tin làm việc tại đại sứ quán, doanh nghiệp, tập đoàn quốc tế, trở thành phiên dịch, giảng viên hoặc tiếp tục học lên cao.”

Điều khiến cô xúc động hơn cả là nhiều cựu sinh viên sau khi trưởng thành lại quay trở về Khoa với những vai trò mới: người đồng nghiệp, diễn giả, nhà tuyển dụng hay đối tác. Họ sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm, đồng hành cùng các thế hệ sinh viên tiếp theo, góp phần tạo nên một cộng đồng ngày càng gắn kết.

“Với cô, đó là minh chứng đẹp nhất cho giá trị của nghề giáo.”

Không chỉ mở ra cơ hội trong giảng dạy và nghiên cứu, tiếng Ả Rập còn đưa cô đến với nhiều dấu mốc nghề nghiệp đặc biệt. Một trong những dấu ấn đáng nhớ là tham gia dịch cuốn sách Điện Biên Phủ sang tiếng Ả Rập, góp phần giới thiệu lịch sử Việt Nam tới độc giả trong khu vực. Cô cũng nhiều lần đảm nhiệm vai trò phiên dịch trong các hoạt động đối ngoại và các cuộc hội đàm cấp cao của lãnh đạo Đảng, Nhà nước với đối tác quốc tế.

(Nhóm dịch giả trao đổi với ông Võ Hồng Nam – con trai Đại tướng Võ Nguyên Giáp về kế hoạch dịch sách) 

Theo cô, mỗi lần ngồi trong cabin phiên dịch đều là một trải nghiệm đặc biệt, đòi hỏi sự tập trung cao độ, vốn kiến thức chuyên môn vững vàng và tinh thần trách nhiệm. Đó không chỉ là việc chuyển tải chính xác ngôn ngữ, mà còn là cầu nối giúp các bên thấu hiểu nhau hơn trong quá trình trao đổi và hợp tác.

Đối với cô, mỗi cánh cửa mà tiếng Ả Rập mở ra đều bắt nguồn từ quyết định năm nào của cô nữ sinh dám lựa chọn một con đường ít người đi. Và hơn hết, chính nghề giáo đã giúp những giá trị ấy được tiếp nối qua từng thế hệ sinh viên.

Đồng hành cùng hành trình phát triển của Khoa

Năm 2026 đánh dấu cột mốc 30 năm giảng dạy tiếng Ả Rập tại Trường Đại học Ngoại ngữ, Đại học Quốc gia Hà Nội. Với cô Thùy Vân, đây không chỉ là dịp nhìn lại chặng đường phát triển của Khoa mà còn là cơ hội tri ân các thế hệ thầy cô, sinh viên, cựu sinh viên và đối tác đã cùng chung tay xây dựng ngành học suốt ba thập kỷ qua.

Theo cô, dấu mốc đầu tiên và cũng là nền tảng quan trọng nhất chính là việc tiếng Ả Rập được đưa vào giảng dạy chính thức tại Trường từ năm 1996. Từ những khóa sinh viên đầu tiên còn rất ít người theo học, đến nay nhiều cựu sinh viên đã và đang công tác tại các cơ quan nhà nước, đại sứ quán, doanh nghiệp, tổ chức quốc tế và các trường đại học trong và ngoài nước. Chính sự trưởng thành của các thế hệ sinh viên là minh chứng rõ nét nhất cho chất lượng đào tạo và uy tín của Khoa.

Một dấu mốc đặc biệt khác là việc Bộ môn Ngôn ngữ Ả Rập được nâng cấp thành Khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Ả Rập vào năm 2025. Theo cô, đây không chỉ là sự thay đổi về cơ cấu tổ chức mà còn phản ánh sự trưởng thành toàn diện về đội ngũ giảng viên, năng lực nghiên cứu khoa học, hợp tác quốc tế và vị thế ngày càng được khẳng định của ngành học.

Để có được thành quả ấy là sự bền bỉ của nhiều thế hệ giảng viên. Người dạy tiếng Ả Rập không chỉ truyền đạt kiến thức ngôn ngữ mà còn phải thường xuyên cập nhật hiểu biết về văn hóa, xã hội, chính trị và kinh tế của thế giới Ả Rập để bài giảng luôn gắn với thực tiễn. Việc tự học, tự nghiên cứu và cập nhật thông tin gần như đã trở thành công việc thường xuyên của mỗi giảng viên.

Bên cạnh áp lực chuyên môn, một thử thách khác trong nhiều năm là giúp xã hội hiểu đúng về giá trị của một ngành học còn khá đặc thù. Vì vậy, ngoài công tác giảng dạy, các thầy cô luôn chủ động kết nối với doanh nghiệp, mở rộng hợp tác quốc tế, tìm kiếm học bổng, cơ hội thực tập và việc làm cho sinh viên.

“Cô luôn mong mỗi bạn trẻ khi bước chân vào Khoa đều cảm thấy yên tâm và tự hào về lựa chọn của mình. Tiếng Ả Rập không chỉ là một công cụ giao tiếp mà còn là cánh cửa để các em hiểu hơn về thế giới, biết trân trọng sự đa dạng văn hóa và chủ động tạo dựng cơ hội cho tương lai.”

Hướng tới lễ kỷ niệm 30 năm, Khoa sẽ tổ chức chuỗi hoạt động kéo dài trong nhiều tháng, bao gồm các chương trình học thuật, hội thảo quốc tế, hoạt động giao lưu văn hóa và kết nối cựu sinh viên. Điểm nhấn sẽ là Lễ kỷ niệm ngày 17/12 cùng không gian triển lãm về hành trình 30 năm hình thành và phát triển của Khoa, các khu vực trải nghiệm văn hóa và nhiều hoạt động giao lưu giữa các thế hệ giảng viên, sinh viên và cựu sinh viên.

“Đừng giới hạn bản thân chỉ trong khuôn khổ của một ngôn ngữ”

Khép lại cuộc trò chuyện, cô Thùy Vân gửi gắm lời nhắn nhủ tới các bạn sinh viên đang theo học ngành Ngôn ngữ Ả Rập:

“Đừng giới hạn bản thân chỉ trong khuôn khổ của một ngôn ngữ.”

Theo cô, học tiếng Ả Rập không chỉ là học cách giao tiếp bằng một ngoại ngữ mới, mà còn là cơ hội để khám phá một nền văn minh lâu đời, học cách tôn trọng sự khác biệt và kết nối với một khu vực ngày càng có vai trò quan trọng trên thế giới.

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh mẽ, cô cho rằng AI là công cụ hỗ trợ hiệu quả cho việc học ngoại ngữ, nhưng không thể thay thế tư duy độc lập, khả năng giao tiếp, sự thấu hiểu văn hóa và tinh thần học hỏi không ngừng của con người. Đó mới là những giá trị cốt lõi giúp mỗi người tạo nên sự khác biệt và theo đuổi nghề nghiệp một cách bền vững.

Nhìn lại hành trình của bản thân, cô chia sẻ rằng mình cũng từng có những lúc mệt mỏi, thậm chí muốn bỏ cuộc. Nhưng điều cô nhận ra là những gì càng đòi hỏi nhiều nỗ lực thường càng mang lại những giá trị bền vững.

“Điều quan trọng không phải là đi thật nhanh, mà là có đủ sự kiên trì và nhẫn nại để đi đến cùng.”

Nhân dịp Khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Ả Rập kỷ niệm 30 năm giảng dạy tiếng Ả Rập, cô gửi lời tri ân tới các thế hệ thầy cô đi trước, các cán bộ, chuyên gia quốc tế, đối tác, cựu sinh viên và sinh viên đã cùng chung tay xây dựng Khoa trong suốt ba thập kỷ qua.

“Cô mong rằng, dù sau này các em làm việc ở bất cứ đâu, trong bất kỳ lĩnh vực nào, khi nhắc đến Khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Ả Rập của ULIS, các em vẫn luôn cảm thấy gắn bó, tự hào và xem nơi đây là ngôi nhà thứ hai luôn rộng mở chào đón các em trở về.”

Ngọc Lam/ĐSTT